કાલે હરિયાળી અમાસ : વૃક્ષારોપણ, પિતૃ તર્પણ તથા વિશેષ પૂજાનું ધાર્મિક, પર્યાવરણીય મહત્વ

આવતીકાલ તા.12ના બુધવારના હરિયાળી અમાસ છે, વૃક્ષારોપણ, પિતૃ તર્પણ અને વિશેષ પૂજાનું ખૂબ જ મોટું ધાર્મિક અને પર્યાવરણીય મહત્વ છે. અમાસ તિથિનો પ્રારંભ 12 ઑગસ્ટે રાત્રે 1ઃ52 વાગ્યે થશે અને તેનો સમાપન 13 ઑગસ્ટે સવારે 8ઃ23 વાગ્યે થશે. હિંદુ ધર્મમાં ઉદયતિથિને માન્યતા આપવામાં આવે છે.

તેથી હરિયાળી અમાસનું વ્રત અને પૂજન 12 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ કરવામાં આવશે. શ્રાવણ મહિનો વર્ષાઋતુનો સૌથી સુંદર સમય માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન ધરતી હરિયાળીથી છવાઈ જાય છે અને ચારે તરફ લીલોતરી જોવા મળે છે.

ખેતરોમાં નવી પાક લહેરાય છે અને વૃક્ષો તથા છોડમાં નવજીવન સંચાર થાય છે. આ કારણે શ્રાવણ મહિનાની અમાસને હરિયાળી અમાસ કહેવામાં આવે છે. સનાતન ધર્મમાં અમાસ તિથિને પવિત્ર સ્નાન, દાન અને પિતૃ તર્પણ માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. જ્યારે આ અમાસ શ્રાવણ મહિનામાં આવે છે ત્યારે તેનું મહત્વ વધુ વધી જાય છે. 

કારણ કે તે ભગવાન શિવને અત્યંત પ્રિય તિથિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવાથી, ભગવાન શિવની પૂજા કરવાથી, પિતૃ તર્પણ કરવાથી અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

અનેક ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ મળે છે કે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલ દાન અને સેવા દ્વારા પિતૃઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ તથા શાંતિનો માર્ગ ખુલ્લો બને છે. 

હરિયાળી અમાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંદેશ પ્રકૃતિનું સંરક્ષણ છે. વર્ષાઋતુમાં વાવવામાં આવેલા છોડ સરળતાથી વિકસે છે, તેથી આ દિવસે વૃક્ષારોપણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. આ અવસર પર પીપળ, વડ, લીમડો, બિલ્વ, શમી, કદંબ, આમળા અને કેરી જેવા વૃક્ષો વાવવાની પરંપરા છે.

ધાર્મિક મહત્વ ઉપરાંત આ વૃક્ષો પર્યાવરણના સંરક્ષણમાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. એક વૃક્ષ વાવવું આવનારી પેઢીઓને જીવનની અમૂલ્ય ભેટ આપવાના સમાન માનવામાં આવે છે.

આ દિવસે પૂજા અને ધાર્મિક વિધિમાં સવારે સ્નાન કરી પવિત્ર થવું. શિવજી અને દેવી પાર્વતીની પૂજા કરવી. પીપળા, વડ કે અન્ય પવિત્ર વૃક્ષોની પૂજા અને પ્રદક્ષિણા કરવી તથા જરૂરિયાતમંદ લોકોને દાન કરવું. દાનના મહિમાનું વર્ણન કરતાં શ્રીમદ્‌‍ ભગવદ્‌‍ ગીતામાં કહેવામાં આવ્યું છે. 

દાતવ્યમિતિ યદ્દાનં દીયતેડનુપકારિણે ---।
દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ તદ્દાનં સાત્ત્વિકં સ્મૃતમ્‌‍ ---॥

અર્થઃ યોગ્ય સમય, યોગ્ય સ્થળે અને યોગ્ય પાત્રને કોઈપણ પ્રતિફળની અપેક્ષા વિના આપવામાં આવેલ દાનને સાત્વિક દાન કહેવામાં આવે છે. 
પ્રાસંગિક 
સ્વામી સદાનંદજી
ગાદીપતિ
શ્રી સિધ્ધ ગાયત્રી શક્તિપીઠ
રાજકોટ