ૐ નમઃ શિવાયમાં છુપાયેલો જીવનનો મંત્ર : સમજો એનો અર્થ

Dharmik | 18 August, 2026 | 11:00 AM

પંચાક્ષરી મંત્રનો જાપ મનને શાંતિ અને ધૈર્ય આપે છે : આધ્યાત્મિક અર્થ

સાંજ સમાચાર

મુંબઈ : શ્રાવણ મહિનામાં ઘરો અને મંદિરોમાં ઘંટડીઓના અવાજ સાથે એક મંત્રનો ધ્વનિ વિશેષ રૂપે સંભળાવા લાગે છે- `ઓમ નમઃ શિવાય.' કોઈ શિવલિંગ પર જળ ચઢાવતી વખતે તેનો જાપ કરે છે, કોઈ દ્રાક્ષની માળા સાથે અને કોઈ મનને શાંત કરવા માટે આંખો બંધ કરીને સ્મરણ કરે છે. પાંચ અક્ષરોનો આ મંત્ર જેટલો સરળ છે, તેનો આધ્યાત્મિક અર્થ એટલો જ ગૂઢ છે.

`નમઃ શિવાય' ને પંચાક્ષરી મંત્ર કહેવામાં આવે છે. તેમાં `ન', `મ', `શિ', `વા' અને `ય' આ પાંચ અક્ષરો છે. તેની આગળ `ઓમ' લગાવવાથી તે ષડક્ષરી સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

શૈવ પરંપરામાં તેને ભગવાન શિવની ઉપાસના અને આત્મચિંતનનો મહત્વપૂર્ણ મંત્ર માનવામાં આવ્યો છે. તેનો ભાવાર્થ છે- હું મારા અહંકારને સમર્પિત કરીને તે પરમ કલ્યાણકારી શિવ ચેતનાને નમન કં છું જે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં વિરાજમાન છે.

મંત્રનો પહેલો સંદેશ- `હું' થી `નમઃ' સુધી
આજની જિંદગીમાં મનુષ્યની મોટી લડાઈ ઘણીવાર બહારની પરિસિ્થતિઓ સાથે નહીં, પરંતુ પોતાની અંદરના `હું' સાથે હોય છે. મારું સન્માન, મારી ઈચ્છા અને મારી સફળતાના વિચારો હાવી થવા પર મન અશાંત થવા લાગે છે. `નમઃ' આ જ અહંકારને નમાવવાની સાધના છે. તેનો અર્થ આત્મસન્માન છોડવું નથી, પરંતુ સિદ્ધિઓ હોવા છતાં નમ્ર બની રહેવું છે.

`શિવાય' એટલે સૌનું કલ્યાણ
`શિવ' નો અર્થ શુભ, મંગળકારી અને કલ્યાણકારી માનવામાં આવ્યો છે. તેથી `નમઃ શિવાય' નો ભાવ માત્ર મંદિરમાં શિવને પ્રણામ કરવા પૂરતો સીમિત નથી. મંદિરમાં જળ ચઢાવ્યાં પછી કોઈ તરસ્યાને પાણી પાવું, પ્રકૃતિની રક્ષા કરવી, વડીલોનું સન્માન કરવું અને જરૂરિયાતમંદની સહાયતા કરવી એ પણ શિવભક્તિનો જ વિસ્તાર છે.

આજનાં સમયમાં શા માટે જરૂરી છે આ મંત્ર?
ઝડપી ગતિની જિંદગી, તણાવ અને સોશિયલ મીડિયા પર વધતી કડવાશે મનુષ્યને તુરંત પ્રતિક્રિયા આપવાનો આદિ બનાવી દીધો છે. આવા સમયે `ઓમ નમઃ શિવાય' ક્ષણભર રોકાઈને પોતાની અંદર જોવાની તક આપે છે.

ક્રોધ આવે ત્યારે તરત જ જવાબ આપવાને બદલે મનમાં ને મનમાં પાંચ વાર આ મંત્રનું સ્મરણ કરવાથી પ્રતિક્રિયા બદલાઈ શકે છે. શ્રાવણ પ્રકૃતિના નવજીવનનો મહિનો છે. તેવી જ રીતે `ઓમ નમઃ શિવાય' નો જાપ મનમાં કણા, ધૈર્ય અને શાંતિને ફરીથી જગાડવાનો અવસર બની શકે છે.