રાખડી એ માત્ર સુતરનો તાંતણો નથી, એ તો શીલ અને સ્નેહનું રક્ષણ કરતું, સંયમની મહત્તા દર્શાવતું પવિત્ર બંધન છે

કાલે સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર - કચ્છમાં ઉજવાશે રક્ષાબંધન પર્વ : ભુદેવો જનોઈ બદલશે

કાલે બધી જ બહેનો પોતાના ભાઈનાં કાંડે રાખડી બાંધી તેની સર્વ પ્રકારની રક્ષાની કામના કરશે: સાગરખેડુઓ કાલે દરિયામાં નાળિયેર પધરાવી સાગરનું પૂજન કરશે

રાજકોટ તા.27
 આવતીકાલે રાજકોટ સહિત સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં ભાઈ-બહેનના વિશુધ્ધ પ્રેમનું અસ્થલિત વહેતું ઝરણું સમાન પર્વ રક્ષા બંધન છે. તેનું બીજુ નામ બળેવ છે. કાલે બહેન ભાઈને તિલક કરીને રાખડી બાંધશે અને મીઠાઈ ખવડાવશે. મહારાષ્ટ્રમાં તો વિધિપૂર્વક રક્ષાબંધનનો તહેવાર ઉજવાય છે.

 આવતીકાલે બ્રાહ્મણો જનોઈ બદલશે માછીમારો આ દિવસે નાળિયેર વડે દરિયાની પૂજા કરે છે તેથી તેને નાળિયેર પુનમ પણ કહેવાય છે. રક્ષાબંધનનો તહેવાર બધા ધર્મોના લોકો આનંદથી ઉજવે છે.

 ભાઈના જીવનમાં, ભાઈના જીવનના વિકાસમાં બહેનની સ્નેહપૂર્ણ અને પ્રેરક શુભેચ્છાનું પ્રતિક એટલે રક્ષાબંધન પર્વ.  હિંદુ સમાજમાં શ્રાવણી પૂર્ણિમાના દિવસે બધી જ બહેનો પોતાના ભાઈના કાંડે રાખડી બાંધી તેની સર્વ પ્રકારની રક્ષા ઈચ્છે છે. બહેન જયારે ભાઈને રાખડી બાંધે છે ત્યારે તેના ભાલ ઉપર ચાંદલો કરે છે. રાખડીએ માત્ર સુતરના તંતુ નથી. એ તો શીલ અને સ્નેહનું રક્ષણ કરતું તેમજ જીવનમાં સંયમની મહત્તા સમજાવતું એક પવિત્ર બંધન છે.

ભાઈના હાથે રાખડી બાંધીને બહેન માત્ર પોતાનું જ રક્ષણ ઈચ્છે છે એટલું જ નહિ પરંતુ સમસ્ત સ્ત્રી સમાજને પોતાના ભાઈનું રક્ષણ મળે એવી ભવ્ય ભાવના અને અપેક્ષા રાખે છે. સાથોસાથ પોતાના ભાઈ અંત:કરણના શત્રુઓ- કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ્-મત્સર, આશા, તૃષ્ણા વગેરે ઉપર વિજય મેળવે એવી અપેક્ષા પણ સેવે છે.  રક્ષાબંધન એ બહેન માટે પોતાના વહાલસોયા ભાઈ પ્રત્યેની નિષ્પાપ, નિર્મળ અને નિ:સ્વાર્થ ભાવે સેવેલી શુભેચ્છાઓનું અને ત્યાગનું મહામુલુ પવિત્ર પ્રતિક છે. બહેનની આ શુભેચ્છા ભાઈના જીવન વિકાસમાં પ્રેરણાદાયી અને પોષક બને છે.

 બળેવ એટલે બળ અને ઉભયયની ભાવના જેમાં પાયામાં પડી છે ત્યાગ અને તિતિક્ષાની તમન્ના જેમાં ભરી છે. પ્રેમ અને સંસ્કારની સૌરભ જેની ઉજવણીમાં મહેકતી જોવા મળે છે  આ પવિત્ર દિવસે સાગરખેડુ વહાણવટે ઉપડતા અને અખૂટ જળભંડારને ખોળે ખેલતા નાળીયેર પધરાવીને સાગરનું પૂજન કરે છે.  

સમાજમાં સ્નેહ, પ્રેમ અને જવાબદારીઓની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપતું પર્વ: રક્ષાબંધન

આ તહેવાર સમાધાનનો પણ તહેવાર છે જે મતભેદો, અહંકાર અને કોઇપણ પ્રકારની કડવાશને બાજુ પર  રાખવાની તક આપે છે 

ભવિષ્ય પુરાણ અનુસાર, શ્રાવણ પૂર્ણિમા (28 ઓગસ્ટ)ના રક્ષાબંધન ઉજવવાની પરંપરા રાજા બલિની ઉદારતાની વાર્તા સાથે પણ જોડાયેલી છે. તેમણે ભગવાન વિષ્ણુને પોતાનું શરીર અર્પણ કર્યું અને તેમના દ્વાર પર હાજર થવાનું વરદાન પ્રાપ્ત કર્યું. આ વરદાન આપ્યા પછી, વિષ્ણુએ તેમના દ્વારપાલની ભૂમિકા ભજવી. આનાથી વ્યથિત થઈને, લક્ષ્મીએ નારદની સલાહ પર, રાજા બલીને રક્ષાસૂત્ર બાંધ્યું અને વિષ્ણુને મુક્ત કર્યા. આ પરંપરા ત્યારથી શરૂ થઈ.

વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર, શચીએ ઇન્દ્રની આસપાસ એક રક્ષણાત્મક દોરો પણ બાંધ્યો હતો. આ દોરો ફક્ત ભાઈ અને બહેન વચ્ચે જ નહીં, પરંતુ ગુરુ અને શિષ્ય, રાજા અને તેની પ્રજા અને અન્ય કોઈપણ વ્યક્તિ વચ્ચે પણ તેમના આત્મસન્માનનું રક્ષણ કરવા અને શુદ્ધ પ્રેમ પ્રદાન કરવા માટે બાંધવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં રક્ષાસૂત્ર બાંધવાનો એક આશાસ્પદ શ્લોક પણ છે. તેમાં લખ્યું છે: ’અને બદ્ધો બલિ રાજા, દાનવેન્દ્રો મહાબલ તેન ત્વામ પ્રતિબધ્ધતામિ રક્ષે મા ચલ મા ચલ: આ મંત્રની સાથે રાખડી બાંધવાનું આપણા શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે.

 તેથી હું તમને વચન આપું છું, હું તમારું રક્ષણ કરીશ, તું હલનચલન ન કર, હલનચલન ન કર. આપણા શાસ્ત્રોમાં આ મંત્રથી રક્ષાસૂત્ર બાંધવાનો નુસ્ખો છે. તે જ દિવસે શ્રાવણી-ઉપકર્મ પણ કરવામાં આવે છે, જેમાં આત્મશુદ્ધિ ઋષિ-સમ્માન, નવું જનેઉ પહેરવું, પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવું, શિવ અને પાર્વતીની પૂજા વગેરે કરવામાં આવે છે. આ તહેવાર આપણને એ અહેસાસ કરાવે છે કે જ્યારે સમાજમાં આદર, સુરક્ષા અને સમાનતા હશે, એટલે કે સંપત્તિ અને લિંગના આધારે કોઈ ભેદભાવ રહેશે નહીં, ત્યારે જ સમાજ તેની ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે.

આજના વિશ્વમાં, લોકો ઝડપથી ભૌતિકવાદ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. સમાજમાં વધતી જતી આર્થિક અસમાનતાની દિવાલો અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વધતી જતી વૈચારિક કડવાશ સાથે, તેમના કારકિર્દી અને વ્યવસાયો વિશેની ચિંતાઓએ તેમને ખૂબ જ બેચેન બનાવી દીધા છે. પરિણામે, આ તહેવારની પવિત્રતા અને મહત્વ દિવસેને દિવસે ઘટતું જાય છે. આ તહેવાર સંબંધોને સુધારવાનો સમય છે.

આ તહેવાર સમાધાનનો પણ તહેવાર છે, જે મતભેદો, અહંકાર અને કોઈપણ પ્રકારની કડવાશને બાજુ પર રાખવાની તક આપે છે. સાંસ્કૃતિક રીતે, આ તહેવાર સ્નેહ, ફરજ અને રક્ષણનો ત્રિકોણ બનાવે છે, જે ભાઈઓ અને બહેનોમાં નૈતિક જવાબદારી, સહાનુભૂતિ, નૈતિકતા અને વ્યક્તિગત આધ્યાત્મિક અભ્યાસની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આજના વ્યસ્ત, ડિજિટલ યુગમાં, જ્યારે સંબંધોની ભાષા ઘણીવાર ટૂંકા સંદેશાઓ સુધી મર્યાદિત થઈ જાય છે, ત્યારે રાખી આપણને થોભવાની અને વિચારવાની તક આપે છે કે કેવી રીતે એક નાનો દોરો વિશ્વાસ, જવાબદારી અને પોતાનુંપણું જાગૃત કરે છે.

રાખડી બાંધતી બહેનો ફક્ત રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરતી નથી. તેઓ કહે છે, "હું હંમેશા તમારી સાથે છું, સમાન વ્યક્તિ તરીકે." અને એક ભાઈનું સરળ વચન, "હું હંમેશા તમારી સાથે છું, હું તમને ક્યારેય ભૂલીશ નહીં," આખા વર્ષ દરમિયાન પરિવારની સૌથી મોટી શક્તિને ફરીથી જાગૃત કરે છે.